Ergens in de instellingen van de AI-assistent die ik elke dag gebruik, staat een regel die ik zelf heb geschreven: wees mijn sparringpartner, omdat ik niet cognitief achteruit wil gaan. En dan, in dezelfde regel: maar ga niet overal tegenin, want dat wordt vervelend.
Dat tweede deel moet ik altijd om lachen. Ik wil het voordeel van uitgedaagd worden zonder de wrijving van uitgedaagd worden.
Als iemand die AI agents bouwt voor onderhoudsteams, is mijn gevoel altijd geweest dat de aantrekkingskracht van deze zeer krachtige tools is om ze als shortcuts te misbruiken. En ik moet helaas melden dat dit precies is wat ik om me heen zie gebeuren. Toen kwam het derde overleg over hetzelfde onderwerp. Hetzelfde door Claude gegenereerde document. Dezelfde vragen aan de 'auteur' ervan. Dezelfde halfslachtige, ontwijkende antwoorden. Dat was het moment dat ik het wist. We zijn er geweest.
Laat ik duidelijk zijn, ik hoor hier ook bij. Meer daarover later.
Het onderzoek heeft een naam
In januari 2026 gaven Wharton-onderzoekers Steven Shaw en Gideon Nave het gedrag een label: cognitieve overgave. Ze definiëren het als het overnemen van AI-output met nauwelijks enige controle, waarbij je zowel je onderbuikgevoel als, erger nog, je weloverwogen redenering terzijde schuift.
Ze positioneren AI als een "Systeem 3", naast het snelle, intuïtieve Systeem 1 en het langzame, weloverwogen Systeem 2 uit Kahnemans 'Thinking, Fast and Slow' (2011). In drie vooraf geregistreerde experimenten met 1.372 deelnemers en bijna 9.600 redeneringsvragen, controleerden ze stilletjes of de AI juiste of verkeerde antwoorden gaf.
Het resultaat is confronterend. Vergeleken met mensen die alleen werken, steeg de nauwkeurigheid met 25 procentpunten wanneer de AI gelijk had en daalde met 15 punten wanneer dat niet het geval was. Mensen voelden zich ook zekerder na het gebruik van de AI, ongeacht de nauwkeurigheid ervan. Tijdsdruk en prikkels veranderden de cijfers, maar het patroon verdween nooit.
De mensen die zich het meest overgaven waren degenen met een hoger vertrouwen in AI en een lagere bereidheid tot inspannend denken. Dat is niet iets wat je wilt horen als je deze tools de hele dag gebruikt en erop bent gaan vertrouwen.
Overgeven versus uitbesteden
Het onderscheid dat Nave maakt is het meest nuttige onderdeel van het onderzoek. Uitbesteden is het overdragen van een taak aan een tool terwijl je de leiding houdt, zoals een rekenmachine die rekent. Overgeven is wanneer de tool de beslissing neemt en je deze als je eigen beslissing aanneemt, zonder te beseffen dat je cognitieve autonomie hebt opgegeven.
Die laatste is gevaarlijk. De onderzoekers merken op dat het knagende onderbuikgevoel dat iemand normaal gesproken tot een tweede blik aanspoort, het gevoel dat iets niet klopt, onderdrukt lijkt te worden. Je voelt niet dat je je overgeeft. In jouw ogen ben je een en al productiviteit.
De auteurs doen hun best om het niet te moraliseren. Shaw benadrukt dat overgave niet hetzelfde is als dat AI slecht is of dat het gebruik ervan irrationeel is; in veel gevallen verbetert AI het oordeelsvermogen. Het probleem is niet dat je de machine gelijk laat hebben. Het is dat je het vermogen verliest om op te merken wanneer het fout zit.
De drempel wordt lager en lager
Een enkel experiment meet één moment. Wat mij meer zorgen baart is de koers, en een preprint op arXiv uit maart 2026 beschrijft het als een feedbacklus van delegatie:
Naarmate AI capabeler en goedkoper wordt, daalt de complexiteitsdrempel om een taak te delegeren.
Elke taak onder die drempel krijgt minder oefening, en capaciteit die niet wordt gebruikt, gaat achteruit.
Door verminderde capaciteit komen steeds meer taken onder die drempel, waardoor het delegeren ervan de rationele keuze wordt. De lus sluit.
De auteur komt er eerlijk voor uit dat elke stap gebaseerd is op bewijs, maar de volledige cyclus nooit longitudinaal is onderzocht. Het is een hypothese, geen bevinding. Toch herken ik het en zie ik het in realtime gebeuren.
In onderhoud zouden we dit een storingsmodus noemen met een lang P-F interval. Een vaardigheid wordt niet op één dag afgebroken. Het degradeert ongemerkt, niemand inspecteert het, en je komt er pas achter wanneer je het nodig hebt onder druk en het er niet is.
Zelf had ik de afname opgemerkt bij mijn onderzoekswerk. Claude en Codex zijn gewoon zulke immense onderzoeksmachines dat ik echt gewend was geraakt om gewoon mijn onderzoeksdrones af te vuren en vervolgens de resultaten te benutten. Er was een blunder voor nodig om mijn fout in te zien, en nu heb ik een strak beheerste onderzoekslus die veel bronbeoordeling en nalezen omvat.
Brainrot?
Ik realiseer me dat de luie versie van dit verhaal is dat AI je hersenen aantast. Het bewijs ondersteunt dat niet. De review van de American Psychological Association van juli 2026 wijst ons op iets dat mogelijk cruciaal is: passief gebruik kan leiden tot vaardigheidsverval, terwijl gestructureerd, bewust gebruik kritisch denken en creativiteit kan versterken.
Hetzelfde verslag citeert een onderzoek van Microsoft en Carnegie Mellon onder 319 kenniswerkers. Degenen die meer vertrouwen hadden in generatieve AI rapporteerden minder kritisch te denken wanneer ze het gebruikten. Vertrouwen in het tool, niet de tool zelf, was de variabele.
Dus de vraag is niet of we AI moeten gebruiken. Het gaat erom hoe de samenwerking is gestructureerd en wie de structurering doet.
Wat ik doe (en wat jij ook kunt doen)
Ik heb een paar gewoontes die wrijving terugbrengen waar ik het heb verwijderd.
Ik heb gevraagd om tegenspraak. De sparringinstructie is een doorlopend verzoek om wrijving. Het werkt omdat ik er niet aan hoef te denken om erom te vragen op de dagen dat ik moe ben.
Ik denk na voordat ik een prompt geef. Ik behandel AI als de grillige intelligentie die het is: extreem goed en slim in specifieke dingen, minder in andere. Dit betekent dat ik altijd de vorm van wat ik wil uitwerk en dan daarmee een prompt geef. Zet de toon.
Ik houd sommig werk opzettelijk handmatig. Ik schrijf de beslissingen zelf op. Als ik dat niet kan, was het waarschijnlijk niet mijn eigen beslissing.
Ik controleer alleen waar het ertoe doet, niet overal. Ik definieer mijn succescriteria vooraf en controleer aan de hand daarvan de output.
Wat ik het moeilijkst vind om te schrijven
AI is een echte doorbraak. Het stelt ons in staat dingen te doen die we simpelweg niet eerder konden doen. Mijn werk is het bouwen van AI agents en oplossingen voor onderhoudsteams. Het verlagen van de delegatiedrempel voor planners en technici is, letterlijk, de waardepropositie.
Ik denk niet dat dat verkeerd is. Maar het betekent dat de vraag in dit stuk niet alleen persoonlijk is. Als een planner stopt met het maken van planningen omdat een agent betere maakt, wie merkt dan de dag op dat de agent vol vertrouwen ongelijk heeft? Het onderzoek suggereert dat de "overgegeven" planner dat niet zal merken en zich zekerder zal voelen terwijl hij of zij het mis heeft.
Het antwoord kan niet simpelweg zijn "houd een mens in de loop". Mensen die zich hebben overgegeven zitten nog steeds in de loop; ze doen daar alleen niets. De ontwerpvraag is hoe ervoor te zorgen dat het oordeel van de mens niet alleen aanwezig is maar ook gebruikt wordt.
Ik vroeg mijn AI om met mij in discussie te gaan. Misschien zouden de producten die we bouwen hetzelfde moeten doen.
Bronnen